Prinsjesdag: wat betekent het voor jouw MR?
Op Prinsjesdag presenteert het kabinet de plannen voor het komende jaar. Er wordt gesproken over miljarden, onderwijsinvesteringen, bezuinigingen en nieuwe maatregelen. Maar wat merkt een medezeggenschapsraad daar uiteindelijk van?
Niet iedere landelijke financiële keuze komt rechtstreeks op de agenda van de MR. Toch kunnen besluiten uit Den Haag wel degelijk gevolgen hebben voor de school. Denk aan veranderingen in bekostiging, nieuwe subsidieregelingen of financiële ruimte voor bepaalde onderwijsactiviteiten. De vraag voor de MR is dan vooral: wat verandert er op onze school en welke medezeggenschapsrechten horen daarbij?
Eerst: wat gebeurt er met het geld?
Extra geld vanuit de overheid betekent niet automatisch dat een schoolbestuur vrij kan bepalen waaraan het wordt besteed. Aan sommige middelen zijn voorwaarden verbonden of ze zijn bedoeld voor een bepaald doel. Ook kan het effect van een financiële maatregel per school of bestuur verschillen.
Voor de MR is het daarom belangrijk om verder te kijken dan het bedrag dat in de landelijke begroting wordt genoemd. Vraag bijvoorbeeld:
- Krijgt ons bestuur of onze school hiervoor daadwerkelijk extra middelen?
- Zijn die middelen structureel of tijdelijk?
- Zijn er voorwaarden aan verbonden?
- Op welk niveau wordt besloten over de besteding: landelijk, binnen het bestuur of op schoolniveau?
- Welke gevolgen heeft de keuze voor het onderwijs en de schoolorganisatie?
Zo krijgt de MR zicht op de stap tussen landelijke financiële plannen en de keuzes die uiteindelijk op school worden gemaakt.
De begroting is niet hetzelfde als financieel beleid
Hier zit een belangrijk juridisch onderscheid. De WMS geeft de MR adviesrecht over de hoofdlijnen van het meerjarig financieel beleid. Dat is iets anders dan een algemeen adviesrecht over iedere jaarlijkse begroting.
De Landelijke Commissie voor Geschillen WMS heeft dit onderscheid meerdere keren benadrukt. In 2020 oordeelde de Ondernemingskamer bijvoorbeeld dat een jaarlijkse begroting niet automatisch valt onder het adviesrecht over de hoofdlijnen van het meerjarig financieel beleid. Het feit dat het bevoegd gezag de MR om advies vraagt, zorgt op zichzelf ook niet voor een wettelijk adviesrecht.
Dat betekent niet dat de MR buiten beeld blijft bij financiële keuzes. Een begroting kan bijvoorbeeld onderdeel zijn van een besluit waarmee het meerjarig financieel beleid wordt vastgesteld of gewijzigd. In 2025 oordeelde de Landelijke Commissie dat een document met een jaarplan en begroting in de betreffende situatie een wijziging van het meerjarig financieel beleid inhield.
Praktische vraag voor de MR: gaat het om een jaarlijkse financiële uitwerking, of ligt er een besluit aan ten grondslag dat de hoofdlijnen van het meerjarig financieel beleid verandert?
Kijk ook naar de gevolgen voor personeel
Financiële keuzes kunnen gevolgen hebben voor medewerkers. Denk aan andere taken, veranderingen in werkdruk, professionalisering, arbeidsomstandigheden of de inzet van personeel.
Daarbij is het belangrijk om niet te snel te concluderen dat de PMR instemmingsrecht heeft op de financiële keuze zelf. De vraag is welke concrete personele besluiten uit die financiële keuze voortkomen.
Wanneer financiële keuzes leiden tot wijzigingen in personeelsbeleid, taakbeleid, arbeidsomstandigheden of andere onderwerpen waarvoor de PMR bevoegdheden heeft, moet worden bekeken welke medezeggenschapsrechten van toepassing zijn. Ook de samenstelling van de formatie kent in de WMS een eigen bevoegdheid van de PMR.
De MR kan daarom bijvoorbeeld vragen:
Welke personele gevolgen heeft dit besluit en over welke concrete besluiten wordt de PMR afzonderlijk geïnformeerd, om advies gevraagd of om instemming gevraagd?
Dat voorkomt dat verschillende bevoegdheden op één hoop worden gegooid.
Wanneer komt de GMR in beeld?
Bij financiële besluiten is ook het niveau waarop de beslissing wordt genomen van belang. Gaat het om het financiële beleid voor meerdere scholen binnen hetzelfde bestuur, dan kan de GMR aan zet zijn.
De WMS kent de GMR adviesrecht toe over de hoofdlijnen van het meerjarig financieel beleid voor de scholen van het bevoegd gezag. De Landelijke Commissie heeft in 2024 nog eens duidelijk gemaakt dat daarbij onderscheid moet worden gemaakt tussen bovenschoolse financiële keuzes en de besteding van middelen op schoolniveau. In die zaak had de GMR adviesrecht over de verdeling van middelen op bestuursniveau, terwijl de MR adviesrecht had over de wijze waarop aan een afzonderlijke school toegekende middelen op schoolniveau werden ingezet.
Voor MR-leden is het daarom verstandig om bij een financiële maatregel eerst vast te stellen:
Wie neemt het besluit en op welk niveau wordt het genomen?
Een financiële keuze die voor één school geldt, kan andere medezeggenschapsvragen oproepen dan een keuze die betrekking heeft op alle scholen van een bestuur. Een goed moment van medezeggenschap is belangrijk. De MR moet advies kunnen geven op een moment waarop dat advies nog daadwerkelijk invloed kan hebben op de besluitvorming. De WMS verlangt dat het advies tijdig wordt gevraagd. Een uitspraak uit 2014 over de meerjarenbegroting laat zien dat een te laat gevraagd advies ertoe kan leiden dat het advies niet meer van wezenlijke invloed kan zijn op het besluit.
Daarom hoeft een MR niet te wachten tot een financiële maatregel al volledig is uitgewerkt. Zodra duidelijk wordt dat een landelijke maatregel leidt tot belangrijke keuzes binnen de school of het bestuur, kan de MR vragen om informatie over de gevolgen en het voorgenomen beleid.
Van Prinsjesdag naar de MR-tafel
Prinsjesdag zelf geeft de MR geen nieuw medezeggenschapsrecht. De landelijke begroting verandert ook niet automatisch de bevoegdheden van de MR of GMR.
De betekenis zit in wat er daarna gebeurt. Als landelijke financiële keuzes leiden tot besluiten binnen het bestuur of de school, moet per besluit worden bekeken welke medezeggenschapsrechten gelden.
Een handige route is daarom:
Wat verandert er? → Wie neemt het besluit? → Op welk niveau? → Wat zijn de gevolgen voor onderwijs, personeel en financiën? → Welke bevoegdheid van MR, PMR of GMR past daarbij?
Zo voorkom je dat de MR alleen naar bedragen kijkt. Juist de keuzes die achter die bedragen zitten, bepalen waar de medezeggenschap aan zet is.
